Kính gửi: - Các doanh nghiệp đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài
- Trung tâm lao động ngoài nước (OWC)
Vừa qua, khủng hoảng kinh tế thế giới đă ảnh hưởng xấu đến công ăn việc làm của người lao động tại nhiều nước tiếp nhận lao động nước ngoài. Tại một số nước tiếp nhận lao động Việt Nam, t́nh trạng các nhà máy, xí nghiệp sử dụng lao động ta phải thu hẹp sản xuất, đóng cửa dẫn đến khả năng lao động ta mất việc làm, giảm thu nhập hoặc mất việc làm phải về nước trước hạn hợp đồng. Dự báo t́nh trạng này c̣n kéo dài và phức tạp trong năm 2009.
Để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trong trường hợp thiếu việc làm, giảm thu nhập hoặc mất việc làm phải về nước trước hạn, cũng như giảm thiểu rủi ro và những thiệt hại cho doanh nghiệp, tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, Cục Quản lư lao động ngoài nước thông báo tới các doanh nghiệp về quy định pháp luật của một số nước hiện đang tiếp nhận nhiều lao động Việt Nam liên quan đến chế độ đối với người lao động nước ngoài bị mất việc làm do khủng hoảng kinh tế (hoặc v́ những lư do khách quan khác), trên cơ sở đó hướng dẫn các doanh nghiệp, tổ chức đưa ra các giải pháp phù hợp trong trường hợp người lao động bị mất việc làm tại một số thị trường trọng điểm gồm: Đài Loan, Malaysia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Cộng hoà Séc và Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) như sau:
I. Quy định của nước tiếp nhận giải quyết trong trường hợp người lao động thiếu việc làm hoặc phải về nước :
1. Đài Loan
a) Chuyển nhà máy, xí nghiệp, công trường (dưới đây gọi chung là chuyển chỗ làm việc): Người lao động có quyền đăng kư t́m chỗ làm việc mới và không bị hạn chế số lần chuyển chỗ làm việc. Trong thời gian người lao động chờ chuyển chỗ làm việc mới, người sử dụng lao động cũ có trách nhiệm cung cấp ăn, ở cho người lao động. Trong thời gian 60 ngày mà người lao động không t́m được người sử dụng lao động mới tiếp nhận th́ phải về nước. Trong trường hợp này, người sử dụng lao động cũ không có trách nhiệm phải mua vé máy bay cho người lao động về nước và bồi thường hợp đồng theo quy định.
b) Về nước: Trường hợp người lao động không t́m người sử dụng lao động mới và tự nguyện về nước th́ người sử dụng lao động phải cung cấp vé máy bay về nước và bồi thường cho người lao động 1 tháng lương cơ bản theo hợp đồng/một năm làm việc. Trường hợp người lao động làm việc chưa đủ 02 tháng th́ không được nhận tiền bồi thường này.
Cục Quản lư lao động ngoài nước yêu cầu các doanh nghiệp xem xét kỹ để cân nhắc, chỉ yêu cầu chuyển chỗ làm việc mới cho người lao động trong trường hợp xác định được là sẽ t́m được chỗ làm việc mới để người lao động không bị về nước mà không được bồi thường.
2. Nhật Bản
a) Chuyển chỗ làm việc:
- Đối với lao động là kỹ sư hoặc lao động kỹ thuật cao: Chủ sử dụng phải thông báo trước 01 tháng cho người lao động để người lao động t́m việc làm khác.
- Đối với người lao động là tu nghiệp sinh và thực tập sinh: Nghiệp đoàn làm thủ tục thông báo với Cục quản lư xuất nhập cảnh địa phương đồng thời tiến hành t́m trong nghiệp đoàn xí nghiệp tiếp nhận khác có cùng ngành nghề để đề nghị tiếp nhận người lao động. Nếu có xí nghiệp mới tiếp nhận, nghiệp đoàn có trách nhiệm làm thủ tục chuyển người đến tu nghiệp/thực tập kỹ thuật tại xí nghiệp mới. Trong thời gian chờ đợi xí nghiệp mới tiếp nhận, nghiệp đoàn (hoặc xí nghiệp cũ) có trách nhiệm bố trí nơi ăn, ở cho người lao động cho đến khi t́m được việc làm mới hoặc về nước trước khi hết hạn VISA.
b) Về nước: Đối với người lao động không chuyển được sang xí nghiệp khác phải về nước, chủ sử dụng phải mua vé máy bay và đền bù 01 tháng tiền lương/trợ cấp cơ bản và giải quyết chế độ bảo hiểm (nếu có) cho người lao động.
3. Hàn Quốc
a) Chuyển chỗ làm việc: Người lao động (tu nghiệp sinh) được các Trung tâm hỗ trợ tuyển dụng lao động nước ngoài (thuộc Bộ Lao động Hàn Quốc) đăng kư và giới thiệu việc làm mới. Trong thời gian 02 tháng, nếu người lao động (tu nghiệp sinh) không có chủ sử dụng mới tiếp nhận th́ phải về nước. Trong quá tŕnh làm việc, người lao động nước ngoài được chuyển chủ sử dụng không quá 3 lần.
b) Về nước: Trường hợp người lao động/tu nghiệp sinh phải về nước th́ người sử dụng lao động có trách nhiệm bồi thường cho người lao động 01 tháng lương cơ bản/năm làm việc. Người lao động/tu nghiệp sinh làm việc chưa đủ 01 năm th́ không được bồi thường. Tiền vé máy bay về nước giải quyết như sau:
- Đối với lao động EPS: tiền vé máy bay được trích từ tiền bảo hiểm hồi hương người lao động đă nộp ngay sau khi nhập cảnh vào Hàn Quốc.
- Đối với tu nghiệp sinh (theo chương tŕnh tu nghiệp sinh trước đây): người lao động tự chi trả tiền vé máy bay.
4. Malaysia
a) Chuyển chỗ làm việc
- Đối với người lao động sang làm việc thông qua Công ty out-sourcing khi bị mất việc làm th́ Công ty out-sourcing có trách nhiệm chuyển người lao động sang làm việc tại chỗ làm việc mới, trong thời gian chờ việc làm mới Công ty out-sourcing có trách nhiệm trả người lao động 500RM/tháng. Lao động này không bị hạn chế số lần chuyển chỗ làm việc.
- Đối với người lao động sang làm việc không thông qua Công ty out-sourcing th́ khả năng chuyển chủ mới khó khăn hơn do thủ tục phức tạp. Trong trường hợp này, người lao động có thể được chuyển sang Công ty out-sourcing để t́m việc làm mới.
b) Về nước
Trường hợp người lao động không chuyển được sang chủ sử dụng mới th́ phải về nước và được chủ sử dụng chi trả tiền vé máy bay về nước, bồi thường 02 tuần lương cơ bản cho mỗi năm làm việc. Tuy nhiên, trên thực tế các doanh nghiệp thường đàm phán được với chủ sử dụng để người lao động thường được đền bù 1 tháng lương cơ bản cho 1 năm làm việc. Do vậy, để người lao động được giải quyết với quyền lợi cao hơn, các doanh nghiệp phải đàm phán với đối tác để giải quyết sao cho quyền lợi của người lao động được giải quyết hợp lư.
5. UAE
a) Chuyển chỗ làm việc
Việc chuyển chỗ làm việc ở UAE được quy định khá chặt chẽ và phức tạp phụ thuộc vào tŕnh độ và thời gian làm việc. Lao động phổ thông ít có cơ hội chuyển chỗ làm việc.
Trường hợp công ty phá sản, bị thu hồi giấy phép, chuyển sang chủ khác, sát nhập, vốn của công ty bán cho công ty khác, hoặc người sử dụng lao động bị chết dẫn đến công ty đóng cửa hoặc chia tách cho những người thừa kế: Người lao động được miễn điều kiện về tŕnh độ và thời gian làm việc để được chuyển chủ nhưng phải đáp ứng điều kiện sau:
- Phải được chủ sử dụng cũ cấp Giấy không phản đối NOC (Non-objection Cerfiticate)
- Phải đóng phí chuyển chủ. Phí này thường do chủ sử dụng mới chịu.
Tuy nhiên theo thông tin từ Ban Quản lư lao động ta tại UAE th́ việc xin NOC của chủ cũ cũng không dễ. V́ điều này ảnh hưởng rất lớn đến uy tín, tên tuổi của chủ sử dụng, trong khi pháp luật UAE cũng không bắt buộc chủ sử dụng phải cấp NOC cho nhân viên bị sa thải. Do lao động của ta chủ yếu là lao động xây dựng và chưa tốt nghiệp phổ thông trung học nên cơ hội chuyển đổi công việc khi bị sa thải là rất ít .
b) Về nước: Người lao động về nước được chủ sử dụng chi trả tiền vé máy bay về; và trợ cấp 01 tháng lương cơ bản theo hợp đồng đối với lao động làm việc dưới 12 tháng, trợ cấp 02 tháng lương đối với lao động làm việc trên 01 năm hoặc lao động có tay nghề (đốc công, kỹ sư) làm việc dưới một năm.
6. Cộng hoà Séc:
a) Chuyển chỗ làm việc: Không có quy định hạn chế số lần chuyển chủ, nhưng mỗi lần chuyển chủ mới phải xin giấy phép lao động của địa phương nơi chuyển tới làm việc.
b) Về nước: Người lao động bị mất việc làm trước khi kết thúc hợp đồng (hợp đồng tối đa là 1 năm) th́ chủ sử dụng phải bồi thường cho người lao động 3 tháng lương. Việc giải quyết quyền lợi của người lao động căn cứ vào pháp luật và hợp đồng chủ sử dụng kư với người lao động. Tuy nhiên, theo Ban Quản lư lao động tại Cộng hoà Séc, nếu hợp đồng của doanh nghiệp kư với đối tác có những điều khoản khác có lợi hơn cho người lao động cũng có thể đàm phán để được giải quyết theo điều khoản đó.
II. Giải quyết sau khi lao động về nước:
Sau khi người lao động về nước, các doanh nghiệp phải giải quyết quyền lợi cho người lao động theo quy định của pháp luật hiện hành. Trong đó, cần tập trung giải quyết các vấn đề sau đây:
1. Hoàn trả tiền môi giới, tiền dịch vụ theo quy định tại Thông tư liên tịch số 16/2007/TTLT-BLĐTBXH-BTC ngày 04/9/2007 của Liên Bộ Lao động - Thương binh và Xă hội và Bộ Tài chính quy định cụ thể về tiền môi giới và tiền dịch vụ trong hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
2. Thanh lư hợp đồng với người lao động và tuỳ từng trường hợp cụ thể có thể có hỗ trợ để giảm bớt thiệt hại cho người lao động.
3. Nghiên cứu, xem xét các trường hợp người lao động bị thiệt hại nhiều v́ rủi ro khách quan, báo cáo giải tŕnh cụ thể và đề xuất với Bộ Lao động - Thương binh và Xă hội để xem xét hỗ trợ theo quy định của pháp luật.
Cục Quản lư lao động ngoài nước thông báo để các doanh nghiệp có cơ sở phối hợp với đối tác giải quyết các quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động mất việc làm v́ lư do khách quan. Trong thời gian chịu tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới, yêu cầu các doanh nghiệp thường xuyên báo cáo t́nh h́nh người lao động của doanh nghiệp bị mất việc làm, các vướng mắc trong quá tŕnh giải quyết các vụ việc liên quan với Cục Quản lư lao động ngoài nước và các Ban Quản lư lao động Việt Nam ở nước ngoài để được hỗ trợ giải quyết./.
Cục trưởng
Đă kư : Nguyễn Ngọc Quỳnh
